| Ulice i trgovi |
|
Ulice i trgovi Beograda prosto pozivaju u šetnju. Centar Beograda je lako prepešačiti, a sam grad se najbolje upoznaje u hodu. Obujte udobne cipele i krenite u avanturu. Pred vama je preko 5.500 ulica, 16 trgova i 32 skverova. Najstarije su ulice Vase Čarapića, Kralja Petra, Cara Dušana, Jevrejska, Narodnog fronta, Gavrila Principa i Karađorđeva. Najstariji trg je Studentski trg, a najpoznatiji Trg Republike.
Knez Mihailova ulica Pešačka zona i trgovački centar – Knez Mihailova ulica zakonom je zaštićena kao jedan od najstarijih i najvrednijih gradskih spomeničkih ambijenata, sa nizom reprezentativnih zgrada i građanskih kuća nastalih krajem 1870-ih godina. Smatra se da je još u vreme Rimljana ovde bio centar naselja Singidunum, a u vreme Turaka na ovom području krivudale su ulice sa baštama, česmama i džamijama. Nakon izrade regulacionog plana Beograda, 1867. godine, ulica je brzo izgrađena i tada je dobila svoju današnju fizionomiju. U njoj se grade kuće i nastanjuju najuticajnije i najbogatije porodice trgovačkog i političkog Beograda. Godine 1870. Uprava grada je i zvanično krstila ulicu dajući joj ime – Ulica kneza Mihaila.
Nemanjina ulica Izgradnjom Železničke stanice, 1884. godine Nemanjina ulica postaje jedna od glavnih gradskih saobraćajnica. U ovoj ulici se nalaze mnoge administrativne zgrade. Ime je dobila 1896. godine po Stefanu Nemanji.
Stefan Nemanja (1114-1200, veliki župan srpski). Osnivač je dinastije Nemanjića. Posle smrti cara Manojla Komnina (vladao 1143-1180), napao je Vizantiju zajedno sa Mađarima. Nastavio je da ratuje sam i da proširuje svoju državu. U jačanju vlasti oslanjao se na crkvu, kojoj, zauzvrat, daje povlastice, poklone i velike posede. Podigao je više crkava i manastira, a 1196. odrekao se prestola u korist srednjeg sina Stefana Nemanjića. Kao Simeon zakaluđerio se u manastiru Studenica i otišao na Svetu goru, gde je sa sinom Savom podigao manastir Hilandar, koji će ubrzo postati duhovno središte Srba.
Ulica kralja Petra Prvog
Ulica kralja Petra Prvog jedna je od najstarijih beogradskih ulica. Pretpostavlja se da su u njoj u 1. i 2. veku naše ere bili rimski forum, bazilika i terme. U 19. veku u ovoj ulici nalazila se prva zvanična beogradska apoteka (na mestu današnje stambene zgrade u broju 8) i prvi gradski hotel ''Kod jelena''. Danas se u ovoj ulici nalaze Patrijaršija Srpske pravoslavne crkve, Saborna crkva, kao i najstarija beogradska kafana "?".
Kralj Petar I Karađorđević (1844-1921, srpski vladar). Školovao se u Beogradu, zatim u Ženevi do 1862. godine, kada je prešao u Pariz, gde je završio vojnu školu u Sen-Siru, a potom kao potporučnik i višu vojnu školu u Mecu. Godine 1883. otišao u Crnu Goru, gde se oženio kćerkom crnogorskog kneza Nikole. Na Cetinju živeo s porodicom do ženine smrti, 1890. godine, a tada se preselio u Ženevu i ostao tamo do 1903. Posle ubistva kralja Aleksandra Obrenovića, Narodno predsedništvo 1903. izabralo ga je za kralja Srbije. Uveo parlamentarnu ustavnu monarhiju. Povlači se s vlasti 1914. godine, i prenosi vršenje kraljevske vlasti na prestolonaslednika Aleksandra. Za njegove vladavine kultura i nauka doživele su "srpski zlatni vek".
Trg Nikole Pašića
U prvoj polovini 19. veka ovde je bila pusta livada koju je presecao Carigradski drum. Taj deo druma postepeno se pretvarao u ulicu koja se najpre zvala Sokače kod Zlatnog topa (po istoimenoj kafani u blizini), a zatim Markova ulica. Nedaleko od mesta gde je sada zgrada Narodne skupštine, na početku Vlajkovićeve ulice, nalazila se jedna od najvećih turskih džamija – Batal džamija, koja je srušena 1869. godine.
Posle Prvog svetskog rata ovde su se nalazile uglavnom prizemne i jednospratne zgrade. U jednoj od njih bio je smešten sud za Srez beogradski (poznatiji kao Seljački sud), gde je za vreme nemačke okupacije bio zloglasni zatvor Gestapoa. Između dva rata izgrađene su zgrade Narodne skupštine, Agrarne banke, lista ''Vreme'' (sada ''Borba''), bioskopa ''
Urbano i arhitektonsko formiranje trga otpočelo je posle Drugog svetskog rata, kada su porušene stare zgrade, premeštena tramvajska okretnica, izgrađen vodoskok, uklonjene ograde ispred bivše dvorske bašte i Narodne skupštine, i podignut veliki broj zgrada, među njima i Dom sindikata. Ovaj trg je dugo nosio ime Trg Marksa i Engelsa.
Trg Republike
Sadašnji trg formiran je posle rušenja Stambol-kapije i podizanja zgrade Narodnog pozorišta 1869. godine. Stambol-kapija, koju su sagradili Austrijanci početkom 18. veka, nalazila se između spomenika knezu Mihailu i Narodnog pozorišta. Kroz nju je vodio put za Carigrad (
Posle uspostavljanja srpske vlasti i rušenja Stambol-kapije, prostor današnjeg Trga Republike dugo je ostao neizgrađen. Narodno pozorište stajalo je više od 30 godina kao jedina velika zgrada. Kada je 1882. podignut spomenik knezu Mihailu, počelo je postepeno urbano formiranje ovog trga. Na mestu današnjeg Narodnog muzeja bila je podignuta dugačka prizemna zgrada u kojoj se, između ostalog, nalazila poznata kafana ''Dardaneli'', stecište umetničkog sveta. Zgrada je srušena da bi se na njenom mestu 1903. podigla Uprava fondova (sadašnja zgrada Narodnog muzeja). U malom parku pored Narodnog pozorišta, sve do Drugog svetskog rata, nalazili su se poznata kafana i bioskop ''Kolarac'' (zgrada je bila vlasništvo trgovca i dobrotvora Ilije Milosavljevića Kolarca). Palata Riunione, u kojoj se nalazi bioskop ''Jadran'', sagrađena je 1930. godine.
Posle Drugog svetskog rata uklonjene su tramvajske šine (između dva rata ovde je bila tramvajska okretnica) i premešten skver na kojem su kratko vreme posle oslobođenja bili grobnica i spomenik borcima Crvene armije palim u borbi za oslobođenje Beograda 1944. (njihovi posmrtni ostaci preneseni su na Groblje oslobodilaca Beograda).
Studentski trg
Za vreme Turaka na ovom mestu se nalazilo tursko groblje, koje se tu zadržalo sve do druge polovine 19. veka. Na delu sadašnjeg Univerzitetskog parka, srpske vlasti su 1824. otvorile Pazarište (kasnije Velika pijaca). U to vreme, a i kasnije, najlepši ukras Trga predstavljalo je Kapetan-Mišino zdanje, podignuto 1863. godine. U njemu je danas Rektorat Univerziteta u Beogradu. Kada je 1927. godine uklonjena Velika pijaca, čitav prostor pretvoren je u park u kojem je još 1897. podignut spomenik Josifu Pančiću, a 1930. ovamo je prenet spomenik Dositeju Obradoviću (sa ulaza u Kalemegdan). Nekada se u parku nalazila česma podignuta u čast kralja Aleksandra Obrenovića. Danas јe Studentski trg okružen zgradama Filozofskog, Filološkog i Prirodno-matematičkog fakulteta.
Trg Terazije
Ovaj najpoznatiji beogradski trg počeo je da se formira u prvoj polovini 19. veka. Knez Miloš Obrenović je naredio da se srpske zanatlije, naročito kovači i kazandžije, isele iz varoši u šancu i da svoje kuće i radnje podignu na mestu današnjih Terazija. Beogradska opština je delila besplatno placeve na Terazijama svima koji su pristali da tu ograde plac.
Uvodeći vodu u varoš Beograd, Turci su duž zidanog vodovoda na izvesnim daljinama zidali kule, na koje su cevima izvodili vodu da bi ona dobila viši skok za svoj daljnji tok. Jedna od takvih kula bila je postavljena na mestu gde je sada Terazijska česma. Pošto su Turci te kule zvali terazije za vodu, ovaj trg je dobio naziv Terazije. Godine 1860. vodovodna kula je uklonjena i na njenom mestu je postavljena Terazijska česma u znak sećanja na kneza Miloša. Značajne promene učinjene su na Terazijama 1911-1912. godine, kada su potpuno preuređene. Sredinom trga postavljeni su pravilni cvetni skverovi, ograđeni niskom gvozdenom ogradom, a na delu prema današnjoj Nušićevoj ulici izgrađena je velika fontana.
Krajem 19. i u prvoj polovini 20. veka, Terazije postaju centar društvenog života Beograda, sa hotelima, kafanama i trgovinskim radnjama. Od značajnijih objekata, treba pomenuti hotel ''Pariz'', sagrađen oko 1870. na mestu gde je danas Bezistan. Srušen je prilikom rekonstrukcije trga 1948. Na mestu gde je danas ''Dušanov grad'' bila je kafana ''Kod zlatnog krsta'', u kojoj je 1896. održana prva bioskopska predstava. Do hotela ''Pariz'' bio je stari hotel ''Kasina'', sagrađen oko 1860. godine, u kojem je kratko vreme zasedala Narodna skupština Srbije. Ovde su, do 1920. godine, priređivane predstave Narodnog pozorišta. Sadašnji hotel ''Kasina'' sagrađen je na istom mestu 1922. Na toj strani Terazija, između dva rata, nalazili su se kafana i bioskop ''Takovo''. I danas se na Terazijama nalazi hotel ''Moskva'', sagrađen 1906. u stilu secesije. Godine 1936, na temeljima starog, sagrađen je novi hotel ''Balkan''. Na mestu male kafane ''Albanija'' podignuta je 1938. istoimena palata. Pred Drugi svetski rat na mestu gde se nekada nalazila čuvena ''Šiškova kafana'', podignuta je zgrada u kojoj je danas Pozorište na Terazijama. Svoj konačni oblik Terazije su dobile prilikom poslednje obnove 1947. godine, kada su uklonjeni skverovi, fontana i tramvajske šine.
Trg Slavija
Sve do 1880-ih godina, ovaj trg bio je baruština gde su Beograđani išli u lov na divlje patke. Tada je Škotlanđanin Frensis Makenzi kupio veliki prostor iznad današnjeg trga i isparcelisao ga radi prodaje, pa je počelo i njegovo formiranje. Makenzi je na području Slavije 1885. godine podigao Salu mira, kao centralnu zgradu u naselju, koja je od 1910. godine postala centar radničkog pokreta. Posle Drugog svetskog rata tu je bio bisokop ''Slavija'', sve do rušenja 1991. godine. Hotel ''Slavija'' izgrađen je u periodu 1882-1888. godine. Naziv Slavija potekao je od glavnog arhitekte i zadržao se do danas po čemu je i ceo Trg dobio ime. Ostale omanje zgrade na uglu Ulice kralja Milana i Trga, u kojima su se nalazile poznate kafane ''Tri seljaka'' i ''Rudničanin'', srušene su pred Drugi svetski rat i u toku rata. Godine 1962. podignut je novi hotel ''Slavija''. Trg je jedno vreme nosio naziv po istaknutom vođi socijalističkog pokreta u Srbiji Dimitriju Tucoviću, čiji je spomenik postavljen u centru trga. Slavija je jedan od glavnih gradskih orijentira, značajno saobraćajno čvorište, ali i urbanistički nedovršena celina, kojoj tek predstoji ozbiljno uređivanje. Slavija je i jedan od najzahtevnijih kružnih tokova na koje ćete naići. |